Araştırmalara göre en verimli iki ders çalışma tekniği kendini test etmek ve tekrarları zamana yaymaktır. Bunlara karışık çalışma, kendine anlatma, odak blokları ve telefonu odadan çıkarmak eklendiğinde aynı sürede çok daha fazlası akılda kalır. Altını çizmek ve tekrar tekrar okumak ise çok yaygın olmasına rağmen düşük verimli yöntemler arasında yer alır.
Verimli ders çalışma teknikleri denince çoğumuzun aklına renkli kalemler, tekrar tekrar okunan sayfalar ve özenle çıkarılmış özetler gelir. İşin ilginç yanı şu: araştırmalar bu alışkanlıkların en az verimli olanlar arasında yer aldığını gösteriyor.
Dunlosky ve arkadaşlarının 2013'te yayımladığı kapsamlı derlemede on yaygın çalışma tekniği yüzlerce çalışma üzerinden değerlendirildi. Altını çizmek ve tekrar okumak "düşük fayda" grubuna düştü. Bu yazıda araştırmaların gerçekten işe yaradığını gösterdiği 6 yöntemi ve her birini YKS'ye nasıl uygulayacağını bulacaksın.
En verimli ders çalışma tekniği hangisi?
Araştırmalara göre en verimli iki teknik kendini test etmek ve tekrarları zamana yaymaktır. Dunlosky ve arkadaşlarının derlemesinde yalnızca bu ikisi "yüksek fayda" notu aldı, çünkü farklı yaşlarda, farklı seviyelerde ve farklı derslerde tutarlı biçimde sonuç verdi.
Derlemedeki değerlendirmeyi özetlersek:
| Fayda düzeyi | Teknikler |
|---|---|
| Yüksek | Kendini test etme, tekrarları zamana yayma |
| Orta | Konuları karıştırarak çalışma, "neden?" diye sorma, kendine açıklama |
| Düşük | Özet çıkarma, altını çizme, anahtar kelimeyle ezber, metni zihinde canlandırma, tekrar okuma |
Aşağıdaki ilk dört yöntem bu derlemeden geliyor. Son ikisi ise odağını korumanla ilgili: ne kadar iyi bir teknik kullanırsan kullan, dikkatin dağınıksa verim düşer.
1. Kendini test et: okumak yerine hatırlamaya çalış
Bir konuyu çalıştıktan sonra kitabı kapatıp hatırladıklarını yazmak, aynı sayfayı ikinci kez okumaktan çok daha etkilidir. Roediger ve Karpicke'nin 2006 tarihli deneylerinde metni tekrar tekrar okuyan öğrenciler bir hafta sonra yüzde 40'ını hatırlarken, kendini test eden öğrenciler yüzde 61'ini hatırladı.
- Boş kâğıt yöntemi: Konuyu bitirince kitabı kapat, 5 dakika boyunca hatırladığın her şeyi yaz. Sonra kitapla karşılaştır.
- Soru kartları: AYT edebiyattaki yazar ve eserler, tarihteki antlaşmalar ve biyolojideki kavramlar için ön yüzüne soru, arka yüzüne cevap yaz.
- Soru çözmek: Soru bankası çözmek zaten kendini test etmektir. Konu bitmeden soruya geçmekten korkma. Yaptığın hataları derse nasıl dönüştüreceğini deneme analizi rehberinde bulabilirsin.
2. Tekrarları zamana yay
Aynı konuyu bir günde üç kez tekrar etmek yerine, üç farklı güne yaymak çok daha kalıcıdır. Bu yönteme aralıklı tekrar denir ve Dunlosky'nin özetine göre yüksek fayda notu alan ikinci tekniktir.
Uygulaması kolay bir takvim:
- Konuyu öğrendiğin gün, akşam 10 dakikalık kısa tekrar.
- 1 gün sonra: o konudan 10 soru.
- 1 hafta sonra: boş kâğıt yöntemiyle hatırlama ve 10 soru daha.
- 1 ay sonra: karışık bir test içinde o konudan birkaç soru.
Sınavdan önceki gece her şeyi tekrar etmek kısa vadede işe yarar; ama YKS gibi aylara yayılan bir sınavda kalıcılık gerekir. Tekrar günlerini haftalık çalışma programına baştan yerleştirmek, tekrarın "vakit kalırsa" yapılan bir işe dönüşmesini önler.
3. Konuları karıştırarak çalış
Bir konunun 40 sorusunu art arda çözmek yerine üç farklı konunun sorularını karışık çözmek, çalışırken daha zor gelir ama sınavda daha çok işe yarar. Derlemede orta fayda notu alan bu yöntem özellikle matematikte umut verici bulundu.
Nedeni şu: aynı konunun sorularını art arda çözerken hangi yöntemi kullanacağını zaten bilirsin. Sınavda ise soru sana konusunu söylemez. Karışık çalışma, "bu soru hangi yöntemle çözülür?" kararını vermeyi öğretir. Bir konuyu ilk öğrendiğinde blok halinde çalış, ilk tekrardan itibaren karıştır.
4. "Neden?" diye sor, kendine anlat
Bir bilgiyi okurken "bu neden böyle?" diye sormak ve cevabını kendi cümlelerinle açıklamak, derlemede orta fayda notu alan iki yöntemdir. Fizikte bir formülün neden o şekilde olduğunu, tarihte bir olayın neden o tarihte yaşandığını açıklamaya çalış.
Bunu yaparken sesli anlatmak da işe yarar. Konuyu bir arkadaşına anlatıyormuş gibi anlatırken takıldığın yer, tam olarak eksiğinin olduğu yerdir.
5. Odak blokları kur
Uzun ve bölünmemiş çalışma saatleri yerine, net başlangıcı ve bitişi olan odak blokları kur. En bilinen yöntem, Francesco Cirillo'nun geliştirdiği Pomodoro tekniği: 25 dakika kesintisiz çalışma, 5 dakika mola; dört turdan sonra 15 ile 30 dakikalık uzun mola.
YKS'de uzun paragraf ve problem blokları için 25 dakika kısa gelebilir. 40 ile 50 dakikalık bloklar da işe yarar. Asıl kural süre değil, blok boyunca başka hiçbir işe dönmemek. Günde kaç blok kurmanın gerçekçi olduğunu günde kaç saat çalışmalı bölümünde anlattık.
6. Telefonu odadan çıkar
Telefonunu sessize almak veya ters çevirmek yetmeyebilir. Ward ve arkadaşlarının 2017 tarihli çalışmasında telefonun sadece masada durması, kapalı olsa bile, katılımcıların kullanabildiği zihinsel kapasiteyi düşürdü. Telefonu başka odada bırakanlar en iyi sonucu aldı.
Araştırmacıların açıklaması basit: telefonu düşünmemeye çalışmak bile zihinsel enerji harcatıyor. Çalışma bloklarında telefonunu başka odaya bırak, molada bakarsın.
Hangi ders çalışma yöntemleri zaman kaybı?
Altını çizmek, tekrar tekrar okumak ve kitaptan özet çıkarmak en yaygın ama en az verimli yöntemler arasındadır. Tamamen işe yaramaz değiller; ancak tek başına kullanıldıklarında öğrenmiş gibi hissettirirler, sınavda ise hatırlatmazlar.
Bu yöntemleri bırakmak zorunda değilsin, dönüştürebilirsin. Özeti kitaba bakmadan, hatırladıklarınla çıkarırsan kendini test etmeye dönüşür. Altını çizdiğin cümleleri ertesi gün soru haline getirirsen aralıklı tekrar olur.
Unutma: Hiçbir teknik uykunun yerini tutmaz. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, 13 ile 18 yaş arası gençlere günde 8 ile 10 saat uyumayı öneriyor.
Sonuç
Verimli çalışmak daha çok çalışmak değil, aynı sürede daha çok şeyi kalıcı hale getirmektir. Üç şeyi bugünden uygulamaya başlayabilirsin: konuyu bitirince kitabı kapatıp hatırladıklarını yaz, tekrarlarını takvime farklı günlere yay ve çalışırken telefonu başka odaya bırak.
Hepsini birden değiştirmeye çalışma. Bu hafta yalnızca kendini test etmeyi dene, gelecek hafta aralıklı tekrarı ekle. Kitap, video ve soru çözümünü tek bir sistemde birleştiren bir kaynak arıyorsan, 345 All Star'ın paket içeriğine göz atabilir, yazının sonundaki kodla indirimli alabilirsin.
Sık sorulan sorular
Kişiden kişiye değişir, ama sözlü müzik okuma ve problem çözme gibi dil ağırlıklı işlerde dikkati bölebilir. Emin değilsen aynı türde iki deneme bloğunu müzikli ve müziksiz çöz, netlerini karşılaştır.
Tekniğin orijinal hali 25 dakika çalışma ve 5 dakika moladır. YKS'de uzun soru blokları için 40 ile 50 dakikalık bloklar da işe yarar; önemli olan blok boyunca telefona ve başka işe dönmemek.
Tamamen işe yaramaz değil, ama tek başına zayıf bir yöntem. Özeti kitaba bakmadan, hatırladıklarınla çıkarırsan kendini test etmeye dönüşür ve çok daha verimli olur.
Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi 13 ile 18 yaş arası gençler için günde 8 ile 10 saat uyku öneriyor. Uykudan çalınan saat, ertesi günün odak süresinden geri alınır.
Hepsinde. Kendini test etme ve aralıklı tekrar sözel derslerde ezberi, karışık çalışma ise matematik ve fen derslerinde soru tipini tanımayı güçlendirir.
Kaynaklar
- AFT: Dunlosky, Strengthening the Student Toolbox (2013)
- Dunlosky ve ark. (2013), Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques
- Roediger ve Karpicke (2006), Test-Enhanced Learning, Psychological Science
- Pomodoro Tekniği (Francesco Cirillo)
- Ward ve ark. (2017), Brain Drain, Journal of the Association for Consumer Research
- AASM: Gençlerde uyku süresi önerisi